«یکی از سوالاتی که در مطب از من زیاد پرسیده میشود این است که: دکتر، کم عارضهترین قرص چربی خون کدام است؟ پاسخ این سوال برای همه افراد یکسان نیست. ممکن است دارویی که برای یک بیمار کاملاً قابل تحمل باشد، برای فرد دیگری باعث بروز عارضه یا نیاز به تغییر درمان شود. بنابراین در درمان چربی خون، من فقط به عدد کلسترول نگاه نمیکنم؛ بلکه سن، سابقه سکته قلبی یا مغزی، دیابت، فشار خون، عملکرد کبد و کلیه، داروهای مصرفی و مهمتر از همه، میزان خطر قلبیعروقی بیمار را در کنار یکدیگر بررسی میکنم.»
یکی از سوالاتی که بیماران در مطب از من میپرسند این است که «کم عارضه ترین قرص چربی خون کدام است؟» بهخصوص بیمارانی که به تازگی متوجه بالا بودن LDL یا تریگلیسرید خود شدهاند، معمولاً قبل از شروع درمان درباره عوارض داروها نگرانی دارند. بعضی بیماران نیز تجربه خوبی از یک داروی خاص نداشتهاند و به دنبال گزینهای هستند که بتوانند آن را بهتر تحمل کنند.
اما پاسخ این سؤال یک نام مشخص نیست. در پزشکی نمیتوان گفت یک داروی خاص برای همه افراد کمعارضهترین است؛ زیرا انتخاب داروی چربی خون به عواملی مانند میزان LDL، سطح خطر قلبیعروقی، سابقه سکته قلبی یا مغزی، دیابت، فشار خون، بیماریهای زمینهای، داروهای همزمان و حتی واکنش بدن فرد به درمان قبلی بستگی دارد. در واقع، زمانی که برای بیماری داروی چربی خون تجویز میکنم، هدفم فقط پایین آوردن عدد کلسترول در برگه آزمایش نیست. مهمتر از آن، کاهش خطر گرفتگی عروق، سکته قلبی، سکته مغزی و سایر عوارض قلبیعروقی در سالهای آینده است.
کم عارضه ترین قرص چربی خون چیست؟
اگر بخواهم پاسخ را کوتاه کنم، باید بگویم کمعارضهترین قرص چربی خون برای همه افراد یکسان نیست. دارویی که یک بیمار سالها بدون مشکل مصرف میکند، ممکن است در بیمار دیگری باعث بروز علائم عضلانی یا سایر عوارض شود. از طرف دیگر، ممکن است دارویی که از نظر بیمار «قویتر» یا دارای عوارض بیشتری به نظر میرسد، برای بیماری با خطر قلبی بالا ضروری باشد. به همین دلیل من هنگام انتخاب دارو ابتدا میزان خطر قلبیعروقی بیمار را مشخص میکنم و سپس بر اساس مقدار LDL مورد نیاز برای کاهش، سابقه پزشکی و داروهای مصرفی، مناسبترین درمان را انتخاب میکنم. در بسیاری از بیماران، استاتینها همچنان پایه اصلی درمان هستند، اما در صورت عدم تحمل یا کافی نبودن پاسخ درمانی، گزینههای دیگری نیز وجود دارند.
چرا انتخاب متخصص قلب در درمان چربی خون اهمیت دارد؟
درمان چربی خون فقط به انتخاب یک قرص محدود نمیشود. گاهی لازم است وضعیت عروق، سابقه خانوادگی بیماریهای قلبی، فشار خون، دیابت و سایر عوامل خطر نیز بهطور همزمان بررسی شوند. به همین دلیل، اگر درباره میزان خطر قلبیعروقی خود، انتخاب داروی مناسب یا ادامه درمان تردید دارید، بهتر است ارزیابی را نزد یک متخصص قلب و عروق باتجربه انجام دهید. اگر به دنبال اطلاعات بیشتر درباره معیارهای انتخاب پزشک و تجربه در درمان بیماریهای قلبی هستید، میتوانید راهنمای [دکتر پنجه طلا قلب] را نیز مطالعه کنید.
چرا نمیتوان یک قرص را برای همه بیماران بهترین دانست؟
چربی خون بالا یک بیماری یکسان با شرایط یکسان برای همه افراد نیست. ممکن است فردی تنها افزایش خفیف LDL داشته باشد و هیچ سابقهای از بیماری قلبی نداشته باشد، در حالی که فرد دیگری قبلاً سکته قلبی کرده و به درمان بسیار جدیتری برای کاهش LDL نیاز داشته باشد. برای همین، وقتی بیمار میپرسد «بهترین قرص چربی خون چیست؟»، من قبل از پاسخ دادن به نام دارو، شرایط خود بیمار را بررسی میکنم. سن، LDL، تریگلیسرید، فشار خون، دیابت، سیگار، سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس، بیماری کلیوی و کبدی و سابقه بیماری عروق کرونر همگی میتوانند انتخاب درمان را تغییر دهند.
در بعضی بیماران، بررسی چربی خون در کنار ارزیابی ساختار و عملکرد قلب اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ بهخصوص اگر فرد سابقه بیماری قلبی، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا سایر علائم قلبی داشته باشد. اکو قلب با استفاده از امواج صوتی، وضعیت دریچههای قلب، اندازه حفرههای قلب، قدرت پمپاژ و عملکرد عضلات قلب را بررسی میکند و میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت قلب در اختیار پزشک قرار دهد.
آیا قرص چربی خون بدون عارضه وجود دارد؟
هیچ دارویی را نمیتوان کاملاً بدون عارضه دانست. حتی داروهایی که سالهاست در سراسر دنیا استفاده میشوند، ممکن است در برخی افراد عارضه ایجاد کنند. نکته مهم این است که احتمال و شدت عوارض را در کنار فایده دارو برای همان بیمار بررسی کنیم. برای مثال، اگر فردی به دلیل سابقه سکته قلبی در معرض خطر بالای یک حادثه قلبی دیگر باشد، ممکن است فایده کاهش LDL برای او بسیار بیشتر از احتمال بروز یک عارضه قابل مدیریت باشد. بنابراین تصمیم درباره مصرف دارو باید بر اساس توازن میان فایده و خطر گرفته شود.
اگر بیمار علاوه بر چربی خون بالا دچار علائمی مانند تپش قلب، درد قفسه سینه، سرگیجه یا احساس ضربان نامنظم قلب باشد، نوار قلب (ECG) یکی از بررسیهای اولیه و مهم است. این آزمایش فعالیت الکتریکی قلب را ثبت میکند و میتواند در تشخیص برخی اختلالات ریتم، تغییرات مرتبط با بیماریهای قلبی و بعضی مشکلات دیگر قلب مورد استفاده قرار گیرد.
استاتینها چه داروهایی هستند؟
استاتینها شناختهشدهترین گروه دارویی برای کاهش LDL هستند. آتورواستاتین، روزوواستاتین، سیمواستاتین، پراواستاتین، فلوواستاتین و پیتاواستاتین در این گروه قرار دارند. این داروها با مهار آنزیم HMG-CoA reductase در کبد، تولید کلسترول را کاهش میدهند و باعث افزایش برداشت LDL از خون میشوند. تفاوت میان استاتینها در قدرت کاهش LDL، دوز، متابولیسم و برخی ویژگیهای دارویی است. به همین دلیل ممکن است یک نوع استاتین برای بیماری مناسب باشد که نوع دیگری را نمیتواند تحمل کند.
کم عارضه ترین استاتین کدام است؟
این سؤال را نمیتوان با معرفی یک نام پاسخ داد. تحمل استاتینها در افراد مختلف متفاوت است و حتی ممکن است بیماری که با یک استاتین دچار درد عضلانی شده، نوع دیگری از همان گروه را بدون مشکل مصرف کند. در انتخاب استاتین، علاوه بر میزان کاهش LDL، سابقه عوارض، داروهای همزمان، احتمال تداخلات دارویی و شرایط کلی بیمار را در نظر میگیرم. گاهی کاهش دوز یا تغییر نوع استاتین میتواند مشکل را برطرف کند و بیمار همچنان بتواند از مزایای این گروه دارویی استفاده کند.
آیا روزوواستاتین کم عارضه ترین قرص چربی خون است؟
روزوواستاتین یکی از استاتینهای پرقدرت است و میتواند کاهش قابل توجهی در LDL ایجاد کند. بسیاری از بیماران آن را به خوبی تحمل میکنند، اما نمیتوان آن را برای همه افراد کمعارضهترین دارو دانست. اگر بیماری با روزوواستاتین دچار علائم عضلانی یا عارضه دیگری شود، ابتدا باید علت آن بررسی شود. گاهی مشکل به دوز دارو مربوط است و گاهی نیز علت کاملاً متفاوتی دارد. در صورت تأیید ارتباط با دارو، میتوان گزینههای دیگری را بررسی کرد.
آیا آتورواستاتین کم عارضه است؟
آتورواستاتین نیز یکی از داروهای مؤثر و پرکاربرد برای کاهش LDL است. این دارو در دوزهای مختلف استفاده میشود و بسته به مقدار مصرف، شدت کاهش LDL متفاوت خواهد بود. اگر بیماری با آتورواستاتین مشکلی پیدا کند، به این معنی نیست که تمام داروهای کاهشدهنده چربی برای او نامناسب هستند. در چنین شرایطی باید بررسی کنیم آیا امکان استفاده از دوز پایینتر، استاتین دیگر یا درمان غیر استاتینی وجود دارد یا خیر.
گاهی لازم است عملکرد قلب در شرایط فعالیت و افزایش ضربان بررسی شود؛ بهخصوص زمانی که بیمار هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله یا فعالیت بدنی دچار درد قفسه سینه، تنگی نفس یا خستگی غیرطبیعی میشود. تست ورزش قلب با بررسی پاسخ قلب به فعالیت میتواند به ارزیابی احتمال وجود مشکلات عروق کرونر و نحوه عملکرد قلب هنگام افزایش نیاز بدن به اکسیژن کمک کند.
مهمترین عوارض قرصهای چربی خون چیست؟
نوع عوارض به داروی مورد استفاده بستگی دارد. در مورد استاتینها، علائم عضلانی از جمله درد، گرفتگی، حساسیت یا ضعف عضلات از مواردی هستند که بیماران بیشتر درباره آنها سؤال میکنند. با این حال، باید توجه داشت که بسیاری از دردهای عضلانی علتهای دیگری دارند و صرفاً همزمانی آنها با مصرف استاتین به معنای ایجاد شدن درد توسط دارو نیست. به همین دلیل، شرح حال و بررسی دقیق بیمار اهمیت زیادی دارد.
نوار قلب معمولاً فعالیت الکتریکی قلب را در چند دقیقه ثبت میکند، اما بعضی اختلالات ضربان به صورت مداوم وجود ندارند و ممکن است هنگام انجام نوار قلب دیده نشوند. در چنین شرایطی هولتر قلب میتواند برای مدت طولانیتری فعالیت الکتریکی قلب را ثبت کند و به شناسایی آریتمیها، ضربانهای غیرطبیعی، تپش قلبهای گذرا و برخی اختلالات ریتم کمک کند.
اگر بعد از مصرف قرص چربی بدن درد بگیریم چه کنیم؟
اگر بعد از شروع داروی چربی خون دچار درد عضلانی یا ضعف شدهاید، توصیه نمیکنم خودسرانه دارو را قطع کنید. ابتدا باید مشخص شود که آیا این علائم واقعاً با دارو ارتباط دارند یا خیر. در بعضی موارد ممکن است تغییر نوع استاتین، کاهش دوز یا تنظیم برنامه درمانی مشکل را حل کند. اگر عدم تحمل واقعی استاتین وجود داشته باشد، درمانهای غیر استاتینی نیز میتوانند بر اساس شرایط بیمار مورد بررسی قرار بگیرند.
آیا عدم تحمل یک استاتین یعنی همه استاتینها برای من ممنوع هستند؟
خیر. این یکی از نکاتی است که معمولاً به بیماران توضیح میدهم. عدم تحمل یک استاتین الزاماً به معنای عدم تحمل تمام استاتینها نیست. ممکن است فردی با یک نوع استاتین دچار علائم شود اما بتواند استاتین دیگری را با دوز مناسب تحمل کند. بنابراین قبل از کنار گذاشتن کامل این گروه دارویی، باید علت علائم و امکان استفاده از گزینههای دیگر بررسی شود.
اگر استاتینها را نتوانیم مصرف کنیم چه گزینههایی داریم؟
اگر عدم تحمل استاتین بهطور واقعی تأیید شود، درمان به بنبست نمیرسد. داروهایی مانند ازتیمایب، بموپدوئیک اسید و در بیماران منتخب داروهای مهارکننده PCSK9 مانند آلیروکوماب و اولوکوماب میتوانند مطرح شوند. انتخاب میان این داروها به میزان LDL، خطر قلبیعروقی و سابقه درمانی بیمار بستگی دارد. در برخی بیماران نیز ترکیب دو دارو میتواند به رسیدن به هدف LDL کمک کند.
آیا ازتیمایب از استاتین کم عارضهتر است؟
ازتیمایب مکانیسم متفاوتی با استاتین دارد و معمولاً تحمل مناسبی دارد. اما اینکه برای یک فرد انتخاب بهتری باشد، به شرایط او بستگی دارد. در بعضی بیماران ازتیمایب را همراه استاتین استفاده میکنیم تا LDL بیشتر کاهش پیدا کند و در برخی بیماران که استاتین را تحمل نمیکنند، ممکن است ازتیمایب به عنوان یکی از گزینههای اصلی درمان در نظر گرفته شود.
فشار خون بالا یکی از مهمترین عوامل خطر بیماریهای قلبیعروقی است و در بسیاری از افراد ممکن است بدون علامت باشد. هولتر فشار خون با اندازهگیری فشار خون در فواصل مشخص طی شبانهروز، تصویر دقیقتری از تغییرات فشار خون در طول روز و هنگام خواب ارائه میدهد. این روش میتواند به تشخیص فشار خون بالا، بررسی فشار خون شبانه و ارزیابی پاسخ بیمار به داروهای کنترل فشار خون کمک کند.
آیا قرص چربی خون برای کبد ضرر دارد؟
برخی داروهای کاهشدهنده چربی ممکن است باعث تغییر آنزیمهای کبدی شوند، اما این به معنی آسیب کبدی در همه افراد نیست. در صورت وجود شرایط خاص، قبل از شروع درمان یا در طول درمان، وضعیت کبد بررسی میشود. اگر بیمار سابقه بیماری کبدی، افزایش آنزیمهای کبدی یا کبد چرب داشته باشد، این موضوع را در انتخاب و پایش دارو در نظر میگیرم.
آیا افراد مبتلا به کبد چرب میتوانند استاتین مصرف کنند؟
کبد چرب به تنهایی مانع قطعی مصرف استاتین نیست. اتفاقاً بسیاری از افراد مبتلا به کبد چرب همزمان دچار اضافهوزن، دیابت، فشار خون یا اختلال چربی خون هستند و ممکن است از نظر قلبیعروقی نیز در معرض خطر باشند. بنابراین باید وضعیت کبد و خطر قلبیعروقی را همزمان بررسی کرد و بر اساس شرایط فرد تصمیم گرفت.
آیا قرص چربی خون باعث دیابت میشود؟
برخی مطالعات نشان دادهاند که استاتینها ممکن است در بعضی افراد باعث افزایش جزئی قند خون شوند. با این حال، این موضوع باید در کنار فایده مهم استاتینها در کاهش خطر سکته قلبی و سایر حوادث قلبیعروقی ارزیابی شود. بنابراین اگر بیماری به دلیل خطر بالای قلبی به درمان با استاتین نیاز داشته باشد، نباید صرفاً به دلیل نگرانی از قند خون دارو را خودسرانه قطع کند.
آیا قرص چربی خون باعث لاغری یا چاقی میشود؟
داروهای کاهشدهنده چربی برای کاهش وزن طراحی نشدهاند و نباید از آنها انتظار لاغری داشت. از طرف دیگر، افزایش وزن نیز عارضه اصلی و معمول تمام این داروها نیست. اگر بیمار بعد از شروع دارو تغییر وزن قابل توجهی پیدا کند، بهتر است عوامل دیگری مانند رژیم غذایی، میزان فعالیت، بیماریهای زمینهای و سایر داروهای مصرفی نیز بررسی شوند.
آیا قرص چربی خون باعث ریزش مو میشود؟
ریزش مو دلایل بسیار متنوعی دارد و نمیتوان هر مورد ریزش مو را به داروی چربی نسبت داد. اگر ریزش مو پس از شروع یک داروی جدید ایجاد شده باشد، بهتر است زمان شروع علائم، داروهای مصرفی و سایر عوامل مؤثر بررسی شوند.
آیا قرص چربی خون باعث ضعف و خستگی میشود؟
ضعف و خستگی ممکن است در برخی افراد همزمان با مصرف دارو گزارش شود، اما این علائم اختصاصی نیستند و علتهای متعددی دارند. مشکلات خواب، کمخونی، اختلالات تیروئید، کمبودهای تغذیهای، بیماریهای زمینهای و سایر داروها نیز میتوانند باعث خستگی شوند. بنابراین اگر چنین علائمی ایجاد شد، بهتر است بدون نسبت دادن فوری آن به داروی چربی، علت آن بررسی شود.
آیا قرص چربی خون با داروهای دیگر تداخل دارد؟
بله. بعضی داروهای کاهشدهنده چربی با داروهای دیگر تداخل دارند و این موضوع میتواند روی انتخاب نوع دارو یا دوز آن تأثیر بگذارد. به همین دلیل همیشه توصیه میکنم بیمار فهرست کامل داروها و مکملهایی را که مصرف میکند در اختیار پزشک قرار دهد. این موضوع بهخصوص در افرادی که چند دارو را همزمان مصرف میکنند اهمیت بیشتری دارد.
بهترین قرص چربی خون برای افراد دیابتی چیست؟
در فرد مبتلا به دیابت، انتخاب داروی چربی خون فقط بر اساس عدد LDL انجام نمیشود. دیابت خود یکی از عوامل مهم افزایش خطر بیماری قلبیعروقی است و سن، مدت ابتلا به دیابت، فشار خون، وضعیت کلیه، سابقه بیماری قلبی و سایر عوامل خطر نیز باید بررسی شوند. در بسیاری از بیماران مبتلا به دیابت، استاتینها بخش مهمی از درمان برای کاهش خطر قلبیعروقی هستند، اما شدت درمان و نیاز به داروهای تکمیلی برای هر بیمار متفاوت است.
بهترین قرص چربی خون بعد از سکته قلبی چیست؟
بعد از سکته قلبی، کنترل LDL اهمیت بسیار زیادی پیدا میکند؛ زیرا هدف فقط درمان یک آزمایش غیرطبیعی نیست، بلکه باید احتمال بروز حوادث قلبی بعدی نیز کاهش پیدا کند. در چنین شرایطی معمولاً به درمان مؤثر برای کاهش LDL نیاز داریم و اگر درمان اولیه نتواند LDL را به هدف برساند، ممکن است داروهای دیگری به برنامه درمان اضافه شوند.
اگر تریگلیسرید بالا باشد چه قرصی مصرف کنیم؟
تریگلیسرید بالا باید جداگانه ارزیابی شود. اضافهوزن، دیابت، رژیم غذایی، مصرف الکل، بعضی داروها و برخی بیماریها میتوانند باعث افزایش تریگلیسرید شوند. بنابراین قبل از تجویز دارو باید علت و شدت افزایش تریگلیسرید مشخص شود. در موارد خاص ممکن است داروهایی مانند فیبراتها یا سایر درمانهای اختصاصی مورد استفاده قرار گیرند.
LDL مناسب برای هر فرد چقدر است؟
برای LDL یک عدد واحد که برای همه افراد مناسب باشد وجود ندارد. هرچه خطر قلبیعروقی فرد بالاتر باشد، معمولاً نیاز به کنترل دقیقتر LDL و رسیدن به سطح پایینتر وجود دارد. برای همین، وقتی نتیجه آزمایش را بررسی میکنم، صرفاً به این سؤال پاسخ نمیدهم که «LDL چند است؟»؛ بلکه بررسی میکنم این عدد برای همین بیمار با توجه به سابقه و عوامل خطر او چه معنایی دارد.
آیا LDL پایین خطرناک است؟
پایین بودن LDL به خودی خود به معنی خطرناک بودن وضعیت نیست و در بسیاری از بیماران پرخطر، کاهش LDL دقیقاً بخشی از هدف درمان است. البته اگر مقدار LDL بسیار پایین باشد یا نتیجه آزمایش با شرایط بیمار همخوانی نداشته باشد، باید نتیجه در کنار وضعیت بالینی فرد تفسیر شود.
قبل از شروع قرص چربی خون چه آزمایشهایی لازم است؟
پروفایل چربی شامل LDL، HDL، تریگلیسرید و کلسترول تام، یکی از بررسیهای اصلی قبل از تصمیمگیری درباره درمان است. بسته به شرایط بیمار، ممکن است آزمایشهایی مانند آنزیمهای کبدی، قند خون، HbA1c و عملکرد کلیه نیز مورد نیاز باشند. همچنین اگر بیمار سابقه درد یا ضعف عضلانی داشته باشد یا شرایط خاصی وجود داشته باشد، ممکن است بررسی CK نیز مطرح شود. آزمایشهای لازم برای همه افراد یکسان نیستند و باید بر اساس شرح حال و معاینه تعیین شوند.
بعد از شروع قرص چربی خون چه زمانی آزمایش بدهیم؟
بعد از شروع یا تغییر دارو، باید پاسخ بدن به درمان و میزان کاهش LDL بررسی شود. زمان انجام آزمایش مجدد به نوع دارو و شرایط بیمار بستگی دارد و پزشک آن را تعیین میکند. در این مرحله علاوه بر نتیجه آزمایش، باید بررسی کنیم که بیمار دارو را منظم مصرف کرده، عارضهای داشته یا خیر و آیا به هدف درمانی مورد نظر رسیدهایم یا نیاز به تغییر برنامه درمان وجود دارد.
آیا مصرف طولانی مدت استاتین خطرناک است؟
استاتینها از داروهای پرکاربرد در پیشگیری و درمان بیماریهای قلبیعروقی هستند و شواهد زیادی درباره کاهش خطر حوادث قلبی با آنها وجود دارد. با این حال، مصرف طولانیمدت هر دارویی باید بر اساس نیاز واقعی بیمار و با توجه به فواید و عوارض احتمالی آن انجام شود. بنابراین نه ترس بیدلیل از مصرف طولانیمدت استاتین درست است و نه مصرف آن بدون بررسی شرایط بیمار. تصمیم باید بر اساس میزان خطر قلبیعروقی و پاسخ فرد به درمان گرفته شود.
آیا با پایین آمدن کلسترول میتوان قرص را قطع کرد؟
در بسیاری از موارد، پایین آمدن LDL نتیجه موفقیت دارو است و به معنی از بین رفتن علت افزایش کلسترول نیست. بنابراین اگر دارو قطع شود، ممکن است LDL دوباره افزایش پیدا کند. اگر قرار باشد دارو کاهش پیدا کند یا قطع شود، این تصمیم باید بر اساس وضعیت بیمار و میزان خطر قلبیعروقی گرفته شود، نه فقط بر اساس یک نتیجه آزمایش.
آیا میتوان با رژیم غذایی قرص چربی خون را قطع کرد؟
اصلاح تغذیه، کاهش وزن در صورت اضافهوزن، فعالیت بدنی منظم و ترک سیگار بخش مهمی از کنترل چربی خون هستند و در بعضی افراد میتوانند تأثیر قابل توجهی داشته باشند. اما اگر بیمار به دلیل سابقه بیماری قلبی یا سطح بالای خطر، نیاز قطعی به دارو داشته باشد، رژیم غذایی جایگزین خودسرانه دارودرمانی نیست. در چنین شرایطی سبک زندگی سالم و داروی مناسب در کنار یکدیگر استفاده میشوند.
جمعبندی
اگر بخواهم پاسخ این مقاله را در یک جمله خلاصه کنم، میگویم: کم عارضه ترین قرص چربی خون یک نام ثابت ندارد. داروی مناسب برای هر فرد باید بر اساس میزان LDL و تریگلیسرید، خطر قلبیعروقی، سابقه بیماری قلبی، بیماریهای زمینهای، داروهای همزمان و میزان تحمل بدن انتخاب شود. اگر با یک استاتین دچار عارضه شدهاید، این موضوع به معنی پایان گزینههای درمانی نیست. ممکن است بتوان با تغییر نوع یا دوز دارو، درمان قابل تحملی پیدا کرد و اگر عدم تحمل واقعی وجود داشته باشد، داروهای غیر استاتینی نیز میتوانند در شرایط مناسب مورد استفاده قرار گیرند. من همیشه به بیمارانم تأکید میکنم که هدف درمان چربی خون فقط پایین آوردن یک عدد در برگه آزمایش نیست؛ هدف اصلی، محافظت از قلب و عروق و کاهش احتمال حوادث قلبیعروقی در آینده است.
دکتر هومان کاظمی، متخصص قلب و عروق
