پرکاری و کم‌کاری تیروئید چگونه بر قلب تأثیر می‌گذارند؟

اگر مدتی است احساس می‌کنید قلبتان سریع‌تر از همیشه می‌تپد، ضربان آن نامنظم شده یا گاهی کوبش شدید قلب را تجربه می‌کنید و هم‌زمان به پرکاری یا کم‌کاری تیروئید مبتلا هستید، احتمالاً این سؤال برایتان پیش آمده است که آیا این دو مشکل به یکدیگر مرتبط هستند؟ پاسخ کوتاه بله است. هورمون‌های تیروئید نقش مهمی در تنظیم عملکرد قلب و عروق دارند و هرگونه افزایش یا کاهش غیرطبیعی آن‌ها می‌تواند بر سرعت ضربان قلب، قدرت انقباض عضله قلب و حتی ریتم طبیعی قلب تأثیر بگذارد. به همین دلیل، تپش قلب یکی از علائمی است که هم در برخی بیماران مبتلا به پرکاری تیروئید و هم در بعضی افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید دیده می‌شود؛ البته علت ایجاد این علامت در هر یک از این بیماری‌ها متفاوت است.

با این حال، هر تپش قلبی به معنای وجود مشکل تیروئید نیست. عواملی مانند استرس و اضطراب، کم‌خونی، مصرف زیاد کافئین، برخی داروها، اختلالات الکترولیتی یا بیماری‌های قلبی نیز می‌توانند باعث ایجاد همین احساس شوند. به همین دلیل، بررسی دقیق علت تپش قلب اهمیت زیادی دارد و نباید تنها به وجود بیماری تیروئید اکتفا کرد. در این مقاله بررسی می‌کنیم که پرکاری و کم‌کاری تیروئید چگونه بر عملکرد قلب اثر می‌گذارند، چه تفاوتی میان تپش قلب ناشی از این دو بیماری وجود دارد، چه علائمی می‌توانند نشانه یک مشکل جدی باشند و چه روش‌هایی برای تشخیص و درمان این اختلالات وجود دارد.

آیا تیروئید باعث تپش قلب می‌شود؟

بله، اختلالات تیروئید می‌توانند یکی از دلایل تپش قلب باشند. غده تیروئید با تولید هورمون‌های تری‌یدوتیرونین (T3) و تیروکسین (T4)، سرعت سوخت‌وساز بدن را تنظیم می‌کند. این هورمون‌ها تنها روی وزن یا سطح انرژی بدن تأثیر نمی‌گذارند، بلکه مستقیماً عملکرد قلب، رگ‌های خونی و سیستم عصبی را نیز کنترل می‌کنند. وقتی مقدار هورمون‌های تیروئید از حد طبیعی بیشتر یا کمتر شود، قلب نیز به این تغییرات واکنش نشان می‌دهد. در پرکاری تیروئید معمولاً ضربان قلب افزایش پیدا می‌کند و فرد ممکن است احساس کند قلبش با شدت یا سرعت بیشتری می‌تپد. در مقابل، کم‌کاری تیروئید اغلب باعث کاهش سرعت ضربان قلب می‌شود، اما در برخی افراد می‌تواند با احساس تپش قلب، نامنظم شدن ضربان یا کوبش شدید قلب، به‌ویژه هنگام فعالیت یا استرس، همراه باشد.

شدت این علائم به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله:

• شدت اختلال تیروئید
• مدت زمان ابتلا به بیماری
• سن بیمار
• وجود بیماری‌های قلبی زمینه‌ای
• مصرف منظم یا نامنظم داروهای تیروئید
• سطح هورمون‌های TSH، Free T4 و Free T3

به همین دلیل، دو فرد مبتلا به یک بیماری تیروئید ممکن است علائم قلبی کاملاً متفاوتی را تجربه کنند.

غده تیروئید چگونه بر عملکرد قلب تأثیر می‌گذارد؟

غده تیروئید یکی از مهم‌ترین غدد درون‌ریز بدن است که در قسمت جلویی گردن قرار دارد. این غده با ترشح هورمون‌های T3 و T4، فعالیت بسیاری از اندام‌های بدن را تنظیم می‌کند و قلب یکی از مهم‌ترین این اندام‌ها است. سلول‌های عضله قلب دارای گیرنده‌هایی هستند که به هورمون T3 حساس‌اند. زمانی که این هورمون به گیرنده‌های خود متصل می‌شود، فعالیت ژن‌های مختلف در سلول‌های قلب تغییر می‌کند و در نتیجه، سرعت ضربان، قدرت انقباض و نحوه هدایت پیام‌های الکتریکی در قلب نیز دستخوش تغییر می‌شود. از طرف دیگر، هورمون‌های تیروئید حساسیت قلب را نسبت به هورمون‌های استرس مانند آدرنالین و نورآدرنالین افزایش می‌دهند. به همین دلیل، در پرکاری تیروئید حتی در حالت استراحت نیز ممکن است ضربان قلب سریع‌تر از حد طبیعی باشد یا فرد احساس تپش قلب کند.

به طور کلی، هورمون‌های تیروئید روی موارد زیر تأثیر می‌گذارند:

• سرعت ضربان قلب (Heart Rate)
• قدرت انقباض عضله قلب (Cardiac Contractility)
• برون‌ده قلب (Cardiac Output)
• فشار خون
• هدایت الکتریکی قلب
• ریتم طبیعی ضربان قلب
• مقاومت عروق محیطی
• نیاز بدن و عضله قلب به اکسیژن

به همین دلیل، اختلال در عملکرد تیروئید تنها یک بیماری غدد نیست؛ بلکه می‌تواند سلامت سیستم قلب و عروق را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در برخی افراد، تپش قلب اولین نشانه پرکاری تیروئید است و در برخی دیگر، کند شدن ضربان قلب یا کاهش تحمل فعالیت بدنی می‌تواند از علائم کم‌کاری تیروئید باشد.

پرکاری تیروئید چگونه باعث تپش قلب می‌شود؟

پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism) زمانی رخ می‌دهد که غده تیروئید مقدار بیشتری از نیاز بدن هورمون‌های T3 (تری‌یدوتیرونین) و T4 (تیروکسین) را تولید کند. افزایش این هورمون‌ها باعث می‌شود بسیاری از فرآیندهای بدن با سرعت بیشتری انجام شوند؛ از سوخت‌وساز سلول‌ها گرفته تا عملکرد سیستم عصبی و قلب. یکی از اولین اندام‌هایی که به افزایش هورمون‌های تیروئید واکنش نشان می‌دهد، قلب است. هورمون T3 با تأثیر مستقیم بر سلول‌های عضله قلب و افزایش حساسیت آن‌ها به هورمون‌های استرس مانند آدرنالین، باعث می‌شود قلب سریع‌تر و با قدرت بیشتری منقبض شود. در نتیجه، بسیاری از بیماران مبتلا به پرکاری تیروئید احساس می‌کنند قلبشان بدون انجام فعالیت خاصی با شدت یا سرعت بیشتری می‌تپد. این تپش قلب ممکن است به‌صورت دائمی وجود داشته باشد یا هنگام فعالیت، استرس، مصرف کافئین یا حتی در زمان استراحت بیشتر احساس شود.

چرا در پرکاری تیروئید ضربان قلب افزایش پیدا می‌کند؟

هورمون‌های تیروئید تغییرات متعددی در سیستم قلب و عروق ایجاد می‌کنند که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• افزایش سرعت ضربان قلب (Heart Rate)
• افزایش قدرت انقباض عضله قلب (Cardiac Contractility)
• افزایش برون‌ده قلب (Cardiac Output)
• افزایش حجم خون پمپ‌شده در هر دقیقه
• کاهش مقاومت عروق محیطی
• افزایش مصرف اکسیژن توسط بافت‌های بدن
• افزایش حساسیت قلب به آدرنالین و نورآدرنالین

مجموع این تغییرات باعث می‌شود قلب برای تأمین نیاز بدن، سریع‌تر و سخت‌تر از حالت طبیعی کار کند. در برخی بیماران، ضربان قلب حتی در زمان استراحت نیز بیش از ۱۰۰ ضربه در دقیقه است که به آن تاکی‌کاردی سینوسی (Sinus Tachycardia) گفته می‌شود.

علائم قلبی پرکاری تیروئید

همه بیماران علائم یکسانی را تجربه نمی‌کنند، اما شایع‌ترین مشکلات قلبی ناشی از پرکاری تیروئید شامل موارد زیر است:

• تپش قلب یا احساس کوبش شدید قلب
• افزایش سرعت ضربان قلب
• نامنظم شدن ضربان قلب
• احساس لرزش در قفسه سینه
• تنگی نفس، به‌ویژه هنگام فعالیت
• کاهش تحمل فعالیت‌های روزانه
• درد یا احساس فشار در قفسه سینه
• خستگی زودرس
• افزایش فشار نبض (اختلاف بیشتر بین فشار خون سیستول و دیاستول)

در برخی افراد، تپش قلب تنها علامت بیماری است و سایر علائم پرکاری تیروئید مانند کاهش وزن، تعریق زیاد یا لرزش دست ممکن است هنوز ظاهر نشده باشند. به همین دلیل، پزشکان در بیمارانی که بدون علت مشخص دچار تپش قلب یا افزایش ضربان قلب هستند، معمولاً بررسی عملکرد تیروئید را نیز در نظر می‌گیرند.

آیا پرکاری تیروئید باعث آریتمی قلب می‌شود؟

بله. یکی از مهم‌ترین عوارض قلبی پرکاری تیروئید، افزایش خطر آریتمی (Arrhythmia) یا اختلال در ریتم طبیعی قلب است. در حالت طبیعی، ضربان قلب توسط یک سیستم الکتریکی منظم کنترل می‌شود. افزایش بیش از حد هورمون‌های تیروئید می‌تواند این سیستم را تحریک کرده و باعث ایجاد ضربان‌های نامنظم یا غیرطبیعی شود.

از مهم‌ترین آریتمی‌هایی که در بیماران مبتلا به پرکاری تیروئید دیده می‌شود می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تاکی‌کاردی سینوسی (Sinus Tachycardia): شایع‌ترین اختلال ریتم قلب در پرکاری تیروئید که با افزایش مداوم ضربان قلب همراه است.
• فیبریلاسیون دهلیزی (Atrial Fibrillation): یکی از مهم‌ترین عوارض پرکاری تیروئید که باعث نامنظم شدن شدید ضربان قلب می‌شود و خطر تشکیل لخته خون و سکته مغزی را افزایش می‌دهد.
• انقباضات زودرس دهلیزی (PAC) و انقباضات زودرس بطنی (PVC): که ممکن است به شکل احساس جا افتادن یا پرش ضربان قلب تجربه شوند.
• در موارد شدید و درمان‌نشده، احتمال بروز سایر آریتمی‌های فوق‌بطنی نیز افزایش می‌یابد.

به همین دلیل، اگر فردی همراه با پرکاری تیروئید دچار تپش قلب شدید، ضربان نامنظم، سرگیجه، غش یا تنگی نفس شود، لازم است علاوه بر بررسی عملکرد تیروئید، از نظر بیماری‌های قلبی نیز ارزیابی شود.

آیا همه بیماران مبتلا به پرکاری تیروئید دچار تپش قلب می‌شوند؟

خیر. شدت علائم از فردی به فرد دیگر متفاوت است و به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:

• میزان افزایش هورمون‌های تیروئید
• علت پرکاری تیروئید (مانند بیماری گریوز یا ندول سمی تیروئید)
• سن بیمار
• سابقه بیماری قلبی
• فشار خون بالا
• مصرف داروهای تیروئید یا بتابلوکرها
• مدت زمانی که بیماری بدون درمان باقی مانده است

برای مثال، در افراد جوان ممکن است پرکاری تیروئید فقط با افزایش ضربان قلب و احساس تپش قلب ظاهر شود، در حالی که در سالمندان، اولین علامت می‌تواند فیبریلاسیون دهلیزی یا حتی تشدید نارسایی قلبی باشد.

نکته مهم

تپش قلب ناشی از پرکاری تیروئید معمولاً با درمان علت زمینه‌ای بهبود پیدا می‌کند. با طبیعی شدن سطح هورمون‌های تیروئید، در بسیاری از بیماران ضربان قلب نیز به محدوده طبیعی بازمی‌گردد. با این حال، اگر آریتمی‌هایی مانند فیبریلاسیون دهلیزی ایجاد شده باشند، ممکن است بیمار علاوه بر درمان تیروئید، به بررسی و درمان توسط متخصص قلب نیز نیاز داشته باشد.

کم‌کاری تیروئید چگونه بر ضربان قلب تأثیر می‌گذارد؟

برخلاف پرکاری تیروئید که معمولاً با افزایش ضربان قلب همراه است، کم‌کاری تیروئید (Hypothyroidism) اغلب باعث کاهش سرعت فعالیت قلب می‌شود. با این حال، این موضوع به این معنا نیست که افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید هرگز دچار تپش قلب نمی‌شوند. بسیاری از بیماران، به‌ویژه در ابتدای درمان، هنگام تنظیم دوز دارو یا در صورت ابتلا به بیماری‌های قلبی زمینه‌ای، ممکن است احساس تپش قلب یا نامنظم شدن ضربان قلب را تجربه کنند. در کم‌کاری تیروئید، تولید هورمون‌های T3 و T4 کاهش می‌یابد و در نتیجه، متابولیسم بدن کندتر می‌شود. این کاهش فعالیت متابولیک روی قلب نیز تأثیر می‌گذارد و باعث می‌شود قلب با سرعت و قدرت کمتری خون را پمپاژ کند.

کم‌کاری تیروئید چگونه عملکرد قلب را تغییر می‌دهد؟

کمبود هورمون‌های تیروئید باعث ایجاد تغییرات مختلفی در سیستم قلب و عروق می‌شود، از جمله:

• کاهش سرعت ضربان قلب (Bradycardia)
• کاهش قدرت انقباض عضله قلب
• کاهش برون‌ده قلب (Cardiac Output)
• افزایش مقاومت عروق محیطی
• افزایش فشار خون دیاستولیک در برخی بیماران
• کاهش تحمل فعالیت بدنی
• کند شدن هدایت الکتریکی قلب

به همین دلیل، بسیاری از افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید احساس می‌کنند زودتر از گذشته خسته می‌شوند، هنگام بالا رفتن از پله‌ها نفس کم می‌آورند یا توان انجام فعالیت‌های روزمره را ندارند.

آیا کم‌کاری تیروئید باعث تپش قلب می‌شود؟

پاسخ این سؤال کمی پیچیده‌تر از یک «بله» یا «خیر» است. در بیشتر بیماران، کم‌کاری تیروئید باعث کند شدن ضربان قلب می‌شود، اما برخی افراد همچنان از احساس تپش قلب شکایت دارند. این احساس می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود، از جمله:

• نامنظم شدن ریتم قلب
• انقباضات زودرس قلب (PVC یا PAC)
• افزایش فشار روی قلب هنگام فعالیت
• وجود بیماری قلبی هم‌زمان
• تنظیم نبودن دوز لووتیروکسین
• مصرف بیش از حد داروی لووتیروکسین که ممکن است بدن را وارد حالت پرکاری تیروئید کند.

به همین دلیل، اگر با وجود درمان کم‌کاری تیروئید همچنان تپش قلب دارید، لازم است علاوه بر بررسی عملکرد تیروئید، وضعیت قلب نیز ارزیابی شود.

علائم قلبی کم‌کاری تیروئید

کم‌کاری تیروئید می‌تواند علائم مختلفی در سیستم قلب و عروق ایجاد کند که شدت آن‌ها به میزان کاهش هورمون‌های تیروئید و وضعیت سلامت قلب بستگی دارد.

این علائم عبارت‌اند از:

• کند شدن ضربان قلب
• احساس کوبش قلب در زمان فعالیت
• خستگی و ضعف زودرس
• تنگی نفس هنگام فعالیت
• کاهش تحمل ورزش
• احساس سنگینی یا فشار در قفسه سینه
• سرد شدن دست‌ها و پاها به دلیل کاهش جریان خون
• افزایش فشار خون دیاستولیک در برخی افراد

اگرچه این علائم معمولاً به‌تدریج ایجاد می‌شوند، اما نباید آن‌ها را نادیده گرفت؛ زیرا کم‌کاری تیروئید درمان‌نشده در طولانی‌مدت می‌تواند عملکرد قلب را تحت تأثیر قرار دهد.

آیا کم‌کاری تیروئید باعث آریتمی می‌شود؟

بله، اما احتمال آن نسبت به پرکاری تیروئید کمتر است. کمبود هورمون‌های تیروئید می‌تواند فعالیت سیستم الکتریکی قلب را تغییر دهد و زمینه را برای برخی اختلالات ریتم قلب فراهم کند. از جمله:

• برادی‌کاردی سینوسی (Sinus Bradycardia) یا کندی غیرطبیعی ضربان قلب
• طولانی شدن فاصله QT در نوار قلب که در موارد شدید می‌تواند خطر برخی آریتمی‌های بطنی را افزایش دهد.
• بلوک‌های هدایتی قلب در موارد شدید و درمان‌نشده
• ضربان‌های زودرس قلب در برخی بیماران

این عوارض بیشتر در افرادی دیده می‌شود که کم‌کاری تیروئید شدید یا طولانی‌مدت دارند و درمان مناسبی دریافت نکرده‌اند.

آیا داروی لووتیروکسین می‌تواند باعث تپش قلب شود؟

بله. یکی از سؤالات رایج بیماران این است که آیا لووتیروکسین باعث تپش قلب می‌شود؟ اگر دوز این دارو متناسب با نیاز بدن تنظیم شده باشد، معمولاً چنین مشکلی ایجاد نمی‌کند. اما اگر مقدار لووتیروکسین بیش از نیاز بدن باشد، سطح هورمون‌های تیروئید افزایش پیدا می‌کند و علائمی شبیه پرکاری تیروئید بروز می‌کند؛ از جمله:

• تپش قلب
• افزایش ضربان قلب
• اضطراب
• لرزش دست
• تعریق
• بی‌خوابی

به همین دلیل، مصرف لووتیروکسین باید دقیقاً طبق دستور پزشک انجام شود و آزمایش‌های TSH و در صورت نیاز Free T4 به‌صورت منظم بررسی شوند تا دوز دارو در محدوده مناسب باقی بماند.

چه زمانی تپش قلب در کم‌کاری تیروئید نیاز به بررسی فوری دارد؟

اگر علاوه بر تپش قلب، هر یک از علائم زیر را تجربه می‌کنید، لازم است در اولین فرصت به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید:

• درد یا فشار در قفسه سینه
• تنگی نفس شدید
• سرگیجه یا احساس نزدیک بودن به غش
• از دست دادن هوشیاری
• ضربان قلب بسیار کند یا بسیار نامنظم
• تورم پاها یا علائم نارسایی قلبی

وجود این علائم همیشه به معنای مشکل ناشی از تیروئید نیست، اما می‌تواند نشانه یک بیماری قلبی مهم باشد که نیاز به بررسی فوری دارد. در چنین شرایطی، پزشک معمولاً علاوه بر آزمایش‌های تیروئید، انجام نوار قلب (ECG)، اکوکاردیوگرافی یا هولتر مانیتورینگ را نیز توصیه می‌کند.

تفاوت تپش قلب در پرکاری و کم‌کاری تیروئید

اگرچه هم پرکاری و هم کم‌کاری تیروئید می‌توانند باعث ایجاد علائم قلبی شوند، اما نحوه تأثیر آن‌ها بر قلب کاملاً متفاوت است. در پرکاری تیروئید، قلب بیش از حد طبیعی فعالیت می‌کند، در حالی که در کم‌کاری تیروئید عملکرد قلب کندتر می‌شود. به همین دلیل، نوع تپش قلب، سرعت ضربان و حتی خطر عوارض قلبی در این دو بیماری یکسان نیست. به طور کلی، افزایش هورمون‌های تیروئید باعث تحریک قلب و سیستم عصبی سمپاتیک می‌شود؛ اما کاهش این هورمون‌ها فعالیت قلب را کاهش داده و عملکرد طبیعی آن را کند می‌کند.

ویژگی	پرکاری تیروئید	کم‌کاری تیروئید
سرعت ضربان قلب	معمولاً افزایش می‌یابد	معمولاً کاهش می‌یابد
احساس تپش قلب	بسیار شایع	کمتر شایع اما ممکن است رخ دهد
قدرت انقباض قلب	افزایش پیدا می‌کند	کاهش پیدا می‌کند
برون‌ده قلب	افزایش می‌یابد	کاهش می‌یابد
آریتمی	شایع‌تر، به‌ویژه فیبریلاسیون دهلیزی	کمتر شایع، بیشتر برادی‌کاردی یا اختلالات هدایتی
فشار خون	معمولاً افزایش فشار سیستولیک	گاهی افزایش فشار دیاستولیک
تحمل فعالیت	کاهش می‌یابد	کاهش می‌یابد
خطر نارسایی قلب	در موارد شدید وجود دارد	در موارد شدید و درمان‌نشده ممکن است ایجاد شود

چه آریتمی‌هایی در بیماری‌های تیروئید دیده می‌شوند؟

ریتم طبیعی قلب توسط یک سیستم الکتریکی دقیق کنترل می‌شود. هر عاملی که این سیستم را تحت تأثیر قرار دهد، می‌تواند باعث ایجاد آریتمی (Arrhythmia) یا اختلال در نظم ضربان قلب شود. از آنجا که هورمون‌های تیروئید روی فعالیت سلول‌های عضله قلب و هدایت پیام‌های الکتریکی اثر مستقیم دارند، اختلال در عملکرد این غده می‌تواند احتمال بروز برخی آریتمی‌ها را افزایش دهد.

البته نوع آریتمی در پرکاری و کم‌کاری تیروئید یکسان نیست و هر کدام الگوی خاص خود را دارند.

۱. تاکی‌کاردی سینوسی (Sinus Tachycardia)

این شایع‌ترین اختلال ریتم قلب در افراد مبتلا به پرکاری تیروئید است. در این حالت، ضربان قلب به‌طور مداوم بیش از ۱۰۰ ضربه در دقیقه است، اما مسیر هدایت الکتریکی قلب همچنان طبیعی باقی می‌ماند. بیمار معمولاً احساس می‌کند قلبش سریع می‌زند، حتی زمانی که در حال استراحت است.

۲. فیبریلاسیون دهلیزی (Atrial Fibrillation)

فیبریلاسیون دهلیزی یکی از مهم‌ترین عوارض قلبی پرکاری تیروئید محسوب می‌شود، به‌ویژه در افراد مسن یا کسانی که سابقه بیماری قلبی دارند. در این وضعیت، دهلیزهای قلب به‌جای انقباض منظم، به‌صورت نامنظم و بسیار سریع فعالیت می‌کنند. در نتیجه، ضربان قلب نامنظم می‌شود و خطر تشکیل لخته خون، سکته مغزی و نارسایی قلبی افزایش پیدا می‌کند. اگر تپش قلب با نامنظم بودن ضربان، سرگیجه، تنگی نفس یا احساس ضعف شدید همراه باشد، لازم است هرچه سریع‌تر توسط پزشک بررسی شود.

۳. انقباضات زودرس قلب (PAC و PVC)

برخی بیماران احساس می‌کنند قلبشان یک لحظه مکث می‌کند یا یک ضربان محکم‌تر از حالت طبیعی دارد. این حالت معمولاً به دلیل انقباضات زودرس دهلیزی (PAC) یا انقباضات زودرس بطنی (PVC) ایجاد می‌شود. اگرچه این ضربان‌های زودرس همیشه خطرناک نیستند، اما در صورت تکرار زیاد یا همراه بودن با علائم دیگر، نیاز به ارزیابی دارند.

۴. برادی‌کاردی سینوسی (Sinus Bradycardia)

این اختلال بیشتر در افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید دیده می‌شود. در این حالت، ضربان قلب کمتر از ۶۰ ضربه در دقیقه است و ممکن است بیمار علائمی مانند خستگی، ضعف، سرگیجه یا کاهش تحمل فعالیت را تجربه کند. در بسیاری از موارد، با درمان مناسب کم‌کاری تیروئید، ضربان قلب نیز به حالت طبیعی بازمی‌گردد.

۵. اختلالات هدایت الکتریکی قلب

در کم‌کاری شدید و طولانی‌مدت تیروئید، ممکن است انتقال پیام‌های الکتریکی در قلب کند شود و برخی انواع بلوک قلبی (Heart Block) ایجاد شوند. این عارضه نسبتاً نادر است، اما در صورت بروز می‌تواند باعث سرگیجه، غش یا کاهش شدید ضربان قلب شود.

چه افرادی بیشتر در معرض تپش قلب ناشی از تیروئید هستند؟

همه بیماران مبتلا به اختلالات تیروئید دچار تپش قلب نمی‌شوند، اما برخی افراد نسبت به دیگران بیشتر در معرض این مشکل قرار دارند.

عوامل زیر می‌توانند احتمال بروز علائم قلبی را افزایش دهند:

• سن بالای ۶۰ سال
• ابتلا به بیماری گریوز (Graves' Disease)
• کم‌کاری یا پرکاری تیروئید درمان‌نشده
• سابقه بیماری عروق کرونر یا نارسایی قلبی
• فشار خون بالا
• دیابت
• چاقی
• سابقه آریتمی قلبی
• مصرف نامنظم داروهای تیروئید
• تنظیم نبودن دوز لووتیروکسین
• مصرف زیاد کافئین یا نوشیدنی‌های انرژی‌زا
• استعمال دخانیات
• استرس و اضطراب مزمن

اگر علاوه بر بیماری تیروئید، یکی یا چند مورد از این عوامل خطر را دارید، بهتر است در صورت بروز تپش قلب، بررسی‌های لازم را به تعویق نیندازید.

چگونه تشخیص داده می‌شود که تپش قلب ناشی از تیروئید است؟

تپش قلب یکی از علائمی است که می‌تواند در بیماری‌های مختلف دیده شود؛ از اختلالات تیروئید گرفته تا بیماری‌های قلبی، کم‌خونی، اضطراب یا حتی مصرف برخی داروها. به همین دلیل، پزشک تنها بر اساس وجود تپش قلب نمی‌تواند تشخیص دهد که علت آن پرکاری یا کم‌کاری تیروئید است. برای رسیدن به تشخیص دقیق، پزشک ابتدا درباره علائم، سابقه پزشکی، داروهای مصرفی و بیماری‌های زمینه‌ای سؤال می‌کند و سپس در صورت نیاز، آزمایش‌ها و بررسی‌های تکمیلی را درخواست می‌دهد.

هدف از این بررسی‌ها، پاسخ به دو سؤال مهم است:

• آیا اختلال تیروئید باعث ایجاد تپش قلب شده است؟
• آیا علاوه بر بیماری تیروئید، مشکل قلبی دیگری نیز وجود دارد؟

در بسیاری از بیماران، پاسخ به این دو سؤال نقش مهمی در انتخاب روش درمان دارد.

بررسی‌های قلبی در بیماران مبتلا به تپش قلب

اگر تپش قلب شدید باشد، نامنظم رخ دهد یا همراه با علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرگیجه یا غش باشد، پزشک معمولاً علاوه بر بررسی تیروئید، وضعیت قلب را نیز ارزیابی می‌کند.

نوار قلب (ECG)

نوار قلب یا الکتروکاردیوگرام (Electrocardiogram) اولین و مهم‌ترین بررسی برای ارزیابی ریتم قلب است.

این آزمایش می‌تواند موارد زیر را نشان دهد:

• تاکی‌کاردی
• برادی‌کاردی
• فیبریلاسیون دهلیزی
• انقباضات زودرس قلب (PAC و PVC)
• اختلالات هدایت الکتریکی
• تغییرات فاصله QT

از آنجا که انجام نوار قلب سریع، بدون درد و در دسترس است، معمولاً اولین تستی است که در بیماران مبتلا به تپش قلب انجام می‌شود.

اکوکاردیوگرافی (Echocardiography)

اکوکاردیوگرافی با استفاده از امواج صوتی، ساختمان و عملکرد قلب را بررسی می‌کند.

این روش می‌تواند اطلاعات مهمی درباره موارد زیر ارائه دهد:

• عملکرد عضله قلب
• اندازه حفره‌های قلب
• عملکرد دریچه‌های قلب
• قدرت پمپاژ قلب
• وجود نارسایی قلبی

اگر پزشک احتمال دهد که اختلال تیروئید روی عملکرد قلب تأثیر گذاشته است، انجام اکوکاردیوگرافی می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد.

آزمایش‌های تکمیلی

بسته به شرایط بیمار، ممکن است آزمایش‌های دیگری نیز درخواست شوند، از جمله:

• شمارش کامل سلول‌های خونی (CBC) برای بررسی کم‌خونی
• سطح فریتین در صورت شک به کمبود آهن
• قند خون
• الکترولیت‌ها مانند پتاسیم، منیزیم و کلسیم
• آزمایش عملکرد کلیه
• آزمایش عملکرد کبد
• پروفایل چربی خون

این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کنند سایر علل احتمالی تپش قلب را نیز بررسی کند.

آیا هر فرد مبتلا به تیروئید و تپش قلب نیاز به مراجعه به متخصص قلب دارد؟

خیر، اما در برخی شرایط مراجعه هم‌زمان به متخصص غدد و متخصص قلب ضروری است. بهتر است اگر هر یک از شرایط زیر را دارید، علاوه بر پیگیری بیماری تیروئید، توسط متخصص قلب نیز ارزیابی شوید:

• تپش قلب شدید یا مداوم
• ضربان قلب نامنظم
• درد یا فشار در قفسه سینه
• تنگی نفس هنگام استراحت یا فعالیت‌های سبک
• غش یا احساس نزدیک بودن به غش
• سابقه سکته قلبی، نارسایی قلبی یا آریتمی
• سن بالای ۶۰ سال همراه با پرکاری تیروئید
• ابتلا به فیبریلاسیون دهلیزی
• ادامه داشتن تپش قلب با وجود طبیعی شدن آزمایش‌های تیروئید

در این شرایط، بررسی هم‌زمان عملکرد تیروئید و سلامت قلب می‌تواند از بروز عوارض جدی مانند نارسایی قلبی، سکته مغزی یا آریتمی‌های خطرناک پیشگیری کند.

درمان تپش قلب ناشی از پرکاری و کم‌کاری تیروئید

درمان تپش قلب زمانی مؤثر خواهد بود که علت اصلی آن مشخص شود. اگر بررسی‌ها نشان دهد که اختلال عملکرد تیروئید عامل ایجاد تپش قلب است، تمرکز اصلی درمان بر کنترل بیماری تیروئید خواهد بود. در بسیاری از بیماران، با طبیعی شدن سطح هورمون‌های تیروئید، ضربان قلب نیز به‌تدریج به حالت طبیعی بازمی‌گردد. البته در برخی افراد، به‌ویژه کسانی که دچار آریتمی، بیماری قلبی یا پرکاری شدید تیروئید هستند، ممکن است علاوه بر درمان تیروئید، داروها یا اقدامات قلبی نیز لازم باشد.

درمان تپش قلب در پرکاری تیروئید

در پرکاری تیروئید، سطح هورمون‌های T3 و T4 افزایش پیدا می‌کند و قلب بیش از حد طبیعی تحریک می‌شود. بنابراین هدف اصلی درمان، کاهش تولید هورمون‌های تیروئید و کنترل علائم قلبی است.

داروهای ضد تیروئید

پزشک ممکن است برای کاهش تولید هورمون‌های تیروئید داروهایی مانند موارد زیر را تجویز کند:

• متی‌مازول (Methimazole)
• پروپیل‌تیواوراسیل (Propylthiouracil یا PTU)

با کاهش تدریجی سطح هورمون‌های تیروئید، معمولاً شدت تپش قلب نیز کمتر می‌شود.

درمان تپش قلب در کم‌کاری تیروئید

در کم‌کاری تیروئید، هدف اصلی درمان، جبران کمبود هورمون‌های تیروئید است.

رایج‌ترین داروی مورد استفاده، لووتیروکسین (Levothyroxine) است که عملکردی مشابه هورمون طبیعی تیروئید دارد.

با تنظیم صحیح دوز این دارو، معمولاً موارد زیر نیز بهبود پیدا می‌کنند:

• کندی ضربان قلب
• خستگی
• کاهش تحمل فعالیت
• ضعف عمومی
• اختلال عملکرد قلب ناشی از کم‌کاری تیروئید

تنظیم دوز لووتیروکسین اهمیت زیادی دارد

مصرف کمتر از مقدار مورد نیاز ممکن است باعث ادامه علائم کم‌کاری تیروئید شود.

از طرف دیگر، مصرف بیش از حد لووتیروکسین می‌تواند بدن را وارد حالت پرکاری تیروئید کند و علائمی مانند:

• تپش قلب
• افزایش ضربان قلب
• اضطراب
• بی‌خوابی
• لرزش دست

را ایجاد کند.

به همین دلیل، پزشک معمولاً چند هفته پس از شروع درمان یا تغییر دوز دارو، آزمایش TSH و در صورت نیاز Free T4 را درخواست می‌کند تا از مناسب بودن دوز دارو مطمئن شود.

چه کارهایی به کاهش تپش قلب کمک می‌کنند؟

علاوه بر درمان بیماری تیروئید، رعایت برخی نکات می‌تواند به کاهش علائم کمک کند:

• داروهای تیروئید را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید.
• آزمایش‌های TSH و Free T4 را در زمان‌های تعیین‌شده انجام دهید.
• از قطع یا تغییر خودسرانه داروها خودداری کنید.
• مصرف نوشیدنی‌های حاوی کافئین را محدود کنید.
• از مصرف سیگار و دخانیات پرهیز کنید.
• خواب کافی و منظم داشته باشید.
• استرس را با روش‌هایی مانند پیاده‌روی، تمرینات تنفسی یا مدیتیشن کنترل کنید.
• فعالیت بدنی را با نظر پزشک و متناسب با وضعیت قلب و تیروئید ادامه دهید.
• در صورت تشدید علائم یا ایجاد درد قفسه سینه، غش یا تنگی نفس، سریعاً به پزشک مراجعه کنید.

نتیجه‌گیری

پرکاری و کم‌کاری تیروئید هر دو می‌توانند بر عملکرد قلب تأثیر بگذارند، اما این تأثیرات به شکل‌های متفاوتی بروز می‌کنند. در پرکاری تیروئید، افزایش هورمون‌های تیروئید معمولاً باعث تند شدن ضربان قلب، تپش قلب و افزایش خطر آریتمی‌هایی مانند فیبریلاسیون دهلیزی می‌شود. در مقابل، کم‌کاری تیروئید بیشتر با کاهش سرعت ضربان قلب همراه است، اما در برخی افراد نیز می‌تواند احساس تپش قلب یا اختلال در ریتم قلب را ایجاد کند.

اگر به بیماری تیروئید مبتلا هستید و علائمی مانند تپش قلب، نامنظم شدن ضربان، درد قفسه سینه، تنگی نفس یا سرگیجه را تجربه می‌کنید، بهتر است این علائم را نادیده نگیرید. تشخیص به‌موقع و کنترل مناسب سطح هورمون‌های تیروئید، علاوه بر بهبود علائم، می‌تواند از بروز عوارض قلبی جدی نیز پیشگیری کند. در نهایت، به خاطر داشته باشید که هر تپش قلبی ناشی از اختلالات تیروئید نیست. بررسی هم‌زمان عملکرد تیروئید و سلامت قلب توسط پزشک، بهترین راه برای تشخیص علت اصلی این علامت و انتخاب مؤثرترین روش درمان است. پیگیری منظم درمان، انجام آزمایش‌های دوره‌ای و مصرف صحیح داروها، نقش مهمی در حفظ سلامت تیروئید و قلب و بهبود کیفیت زندگی شما خواهند داشت.